Theater Speelhuis heropent

Theater Het Speelhuis in Helmond heropent. Vijf jaar na de brand is het tijdelijke onderkomen in de voormalig Onze Lieve Vrouwekerk uitgebreid met een glazen omarming en voltooid tot volwaardig theater. Van Dongen-Koschuch architecten tekenen voor ontwerp. Op 28 september gaan de deuren voor het eerst open voor publiek.

Van tijdelijke locatie tot permanent theater
In een razend tempo vind het theater na de brand op 29 december 2011 een tijdelijk locatie in de Onze Lieve Vrouwekerk. In een nog hoger tempo wordt deze kerk, met een goed en doortastend team getransformeerd tot tijdelijk theater. Vanaf het eerste speelmoment (slechts 13 maanden na de brand) wordt de voormalige kerk omarmd door bezoekers en artiesten als hun nieuwe theater. Als in 2015 definitief wordt besloten om de locatie te handhaven, brengen de architecten Van Dongen en Koschuch deze omarming naar de tekentafel. Het uiteindelijke resultaat: een volwaardig stralend en toekomstbestendig theater.

Transparant ontwerp als symbool voor theater anno nu
Het nieuwe, door van Dongen-Koschuch architecten ontworpen transparante en ingetogen paviljoen omarmt de vroegere parochie Onze Lieve Vrouw ten Hemelopneming. De glazen omarming laat zien waar het theater (voor) staat; het geeft doorkijkjes en schept dialoog.

Het exterieur van de kerk is getransformeerd naar het interieur en fungeert als decor voor het nieuwe theater. Door het transparante, horizontale karakter van de nieuwbouw met geringe hoogte blijven de historische gebouwen duidelijk afleesbaar. Het gebouw kenmerkt zich daarbij door een open plattegrond met daarin kleine volumes voor de functies die privacy vragen. Eenvoud in plattegrond en materialisatie dragen bij aan een rustige omgeving waarbij alle aandacht uitgaat naar de bestaande historische bebouwing.

Programmatisch is er een duidelijke scheiding tussen front- en backstage, waarbij aandacht is voor wederzijdse beleving. Aan de Kasteeltraverse zijn de foyer en publieke functies ondergebracht waarbij de pastorie prominent aanwezig is. De aan de artiesten gerelateerde functies zijn aan de noordzijde van de kerk geprogrammeerd, in de luwte van het openbare gebied. Verbindend element is de Pleinzaal. Deze multifunctionele ruimte kan worden ingezet voor lezingen of kleine optredens. De gevel aan het Speelhuisplein kan geheel worden geopend zodat de publieke ruimte en het gebouw één geheel worden. De houtenbalie bij de entrée van het theater is een eyecatcher met de 135 gloeilampen erboven.

Door de zorgvuldige inbedding in de binnenstedelijke omgeving wordt de verbinding tussen de omliggende bebouwing en het centrum versterkt en wordt de openbare route langs het gebouw versterkt. De hoofdingang bevindt zich aan het Speelhuisplein, duidelijk herkenbaar vanuit het centrum van de stad. Het plein wordt hiermee een informele en levendige ontmoetingsplaats.

Om het contrast tussen de massieve, bestaande bebouwing en het transparante, open paviljoen te benadrukken is het dak zo dun mogelijk geconstrueerd en heeft het een tot een minimale maat aflopend overstek. Het dak lijkt hierbij een gewichtloos element, zwevend rondom de kerk. Bij de ruimten waar een grote overspanning programmatisch een vereiste was is onder het plafond een vakwerk toegevoegd, waardoor de constructiehoogte van het dak is geminimaliseerd. Tegelijkertijd dient dit vakwerk als voorziening voor de theatertechniek, waarbij de afmetingen van de buisprofielen aangepast zijn op de standaard klemmen van de theaterverlichting.

De aansluiting van het dak op de kerk is grotendeels in glas uitgevoerd waarbij geen constructieonderdelen of kozijnprofielen op de bestaande kerkgevel aansluiten. Het glasdak is in de bestaande kerkmuur opgelegd op een verborgen stalen hoeklijn en de glasdelen zijn onderling verbonden door slechts een kitvoeg. Hierdoor kan het daglicht onbelemmerd het gebouw toetreden – met egaal strijklicht langs de bakstenen wand – en versterkt het daarmee de aanwezigheid van het oude exterieur in het nieuwe interieur.

Het pand; ruimte voor ambities
De transformatie van Het Speelhuis zorgt voor nieuwe mogelijkheden en maakt het theater toekomstbestendig. Binnen de opzet van het gebouw vindt het theater voor iedere artiest, bezoeker en gebruiker de juiste plek en een passend formaat.

Pleinzaal
Deze biedt ruimte voor zo’n honderdvijftig tot honderdvijfenzeventig toeschouwers. De glazen schuifpui (totaal 197 m2 glas) is flexibel. Staat deze open, dan vormt de Pleinzaal een podium voor het hele Speelhuisplein. Zo kan er letterlijk buiten gespeeld worden tijdens festivals en evenementen. Maar ook voor een zondagmiddagconcert of poppentheatervoorstelling voor de allerkleinsten is deze zaal ideaal.

Spelerij
Dit is een klein maar piekfijn zaaltje dat jong talent, luistermuziek, akoestische concerten, debuut-voorstellingen en beginnend cabaret een podium biedt.

Theaterzaal
Deze lijkt weinig veranderd, maar niets is minder waar. Er is technisch veel geïnvesteerd, met name wat betreft het geluid. Door talloze microfoons in de zaal krijgt de artiest feedback terug vanuit de zaal naar eigen wens. Ook het geluid in de zaal heeft een upgrade gekregen. Zo kan er met behulp van een variabele akoestiek in de zaal bijvoorbeeld exact de nagalm gegeven worden zoals deze oorspronkelijk was in de kerk. En ’s avonds verlichten ledlampen de glas-in-lood-ramen, zodat van heinde en ver aan de buitenkant is te zien, dat er die avond een voorstelling staat. Dus als het licht brandt in de ramen, speelt er iets in Het Speelhuis.

De Pastorie
Direct naast de kerk staat De Pastorie, verbonden met het theater door het omarmende glas van de kerk. De bovenetage is eigentijds, doch met respect voor de herkomst, geheel nieuw ingericht voor de medewerkers van het theater. Oude elementen zijn hersteld, zoals bijvoorbeeld de ingelegde parketvloer met visgraatmotief.

Pastoriekamer
Beneden in de pastorie bevindt zich een professionele keuken en een herenkamer.
Hierin kan worden geborreld, vergaderd, gefeest en gedineerd. Ja, het theaterdiner is terug! Bij diverse voorstellingen kunnen gasten weer een dinertje reserveren.

Geschiedenis in een notendop
Na de brand op 29 december 2011 in het oude theater ‘t Speelhuis, ontworpen door Piet Blom en officieël geopend door toenmalig prinses Beatrix in 1977, nam het Helmondse theater haar toevlucht in de Onze Lieve Vrouwekerk. De kerk was destijds nog in gebruik en het is daarom des te opmerkelijker hoe soepel en voortvarend dit proces in overleg met gemeente Helmond, het parochie bestuur en bisdom verlopen is. Lang niet alle kerken zijn geschikt om te verbouwen tot theater vanwege zaalcapaciteit, verhoudingen en afmetingen. In de Onze Lieve Vrouwekerk bestonden die mogelijkheden wel. Ware het niet dat de architect binnen deze zeer strikte kaders tot een goed ontwerp moest komen. Cepezed architecten zijn er optimaal in geslaagd om, met behoud van alle oorspronkelijk elementen de kerk tot een functioneel, sfeervol en uniek tijdelijk theater te maken.

Vanaf de opening in februari 2013 omarmden zowel artiesten als inwoners direct de kerk als hun nieuwe theater. Twee jaar later werd dan ook door de gemeenteraad besloten om het theater er permanent te vestigen. Een grootscheepse verbouwing was nodig om aan alle wensen en voorzieningen te voldoen en het gebouw diende een nieuwe oriëntatie te krijgen. De voormalige hoofdingang was gericht op de westelijk gelegen woonwijk waar de kerk toe behoorde, de nieuwe oriëntatie van het theater is richting het oostelijk gelegen centrum van Helmond.

Openingsfestival Het Speelhuis
Het Speelhuis viert de oplevering van het hernieuwde pand en opent met een feestelijk theaterfestival. Vanaf vrijdag 28 tot en met zondag 30 september kunt u het hele pand ervaren door een theatrale rondleiding. Deze rondleidingen worden omlijst door een weekend lang theaterfestival op het plein. Op 1 oktober ontvangt het theater tweeduizend basisschoolleerlingen uit Helmond tijdens de Scholendag, gevolgd door vier feestelijke voorstellingen op 2, 3, 4, 5 oktober en afsluitend de Helmondse Nacht van Cultuur op zaterdag 6 oktober. Bekijk het volledige programma op www.theaterspeelhuis.nl